Anadolu, dünyanın en eski şarap coğrafyalarından biridir. Güneydoğu Anadolu’da asmanın kültüre alındığına dair bulgular binlerce yıl geriye uzanır; bağcılığın bu topraklarda en az 7.000 yıllık bir geçmişi olduğu kabul edilir.
| Dönem | Öne çıkan gelişme |
|---|---|
| Tarih öncesi | Güneydoğu Anadolu’da asmanın kültüre alınması |
| Hititler (MÖ 2. binyıl) | Bağları koruyan yasalar; törenlerde tanrılara şarap sunusu |
| Frigler ve Antik Çağ | Anadolu şarabının Akdeniz’de ticareti; Ege kıyılarının ünlü şarapları |
| Osmanlı dönemi | Üretim ağırlıklı olarak gayrimüslim toplulukların elinde; İzmir önemli bir ihracat limanı |
| Cumhuriyet (1923 sonrası) | 1925’te Tekirdağ’da devlet şaraphanesi; 1920’lerde ilk özel şaraphaneler |
| 1990’lardan bugüne | Butik şaraphanelerin ve yerli üzümlere ilginin artması |
Hititlerde şarap nasıl bir yer tutuyordu?
MÖ 2. binyılda Anadolu’da güçlü bir devlet kuran Hititler gelişmiş bir şarap kültürüne sahipti. Hitit yasaları bağlara zarar verenlere ceza öngörüyor, tören metinleri tanrılara sunulan şarabı ayrıntılı biçimde anlatıyordu. Hititçede şarap “wiyana” sözcüğüyle anılır; çivi yazılı metinlerde ise çoğu zaman Sümerce “GEŞTİN” işaretiyle yazılır. Güneybatı Anadolu’daki Oinoanda kentinin eski adı olan “Wiyanawanda” da şarapla ilişkilendirilir.
Antik Çağ’da Anadolu şarapları
Antik Yunan ve Roma kaynakları Smyrna (İzmir), Klazomenai (Urla), Erythrai (Çeşme yakını) ve Efes çevresini dönemin tanınmış şarap bölgeleri arasında sayar. Doğuda ise Yukarı Mezopotamya’daki Turabdin bölgesinde, bugünkü Süryani şarabının atası sayılan geleneksel üretim yüzyıllar boyunca sürmüştür.
Cumhuriyet döneminde neler değişti?
1925’te Tekirdağ’da bir devlet şaraphanesi kuruldu ve şarap ticareti 20. yüzyılın büyük bölümünde devlet tekeli Tekel’in ağırlığı altında yürüdü. Türkiye’nin en eski özel şaraphaneleri de 1920’lerde kuruldu. Tekel’in şarap bölümü 2004’te özelleştirildi; 1990’lardan itibaren açılan çok sayıda küçük şaraphane, yerli üzümlere olan ilgiyi yeniden canlandırdı.
Sık sorulan sorular
Şarap ilk nerede yapıldı?
En eski şarap izleri Güney Kafkasya, Doğu Anadolu ve Zagros Dağları’nı kapsayan geniş bir bölgeye işaret eder. Anadolu, bu çekirdek bölgenin parçasıdır.
Türkiye’nin en eski şarap geleneği hangisidir?
Kesintisiz süren geleneklerin başında, Mardin-Midyat çevresindeki Süryani şarapçılığı gelir.
Kaynak: Wikipedia, Turkish wine.
