Şarap şişeleri başlıca doğal mantar tıpa, aglomere/teknik mantar, sentetik tıpa veya vidalı kapakla kapatılır. Doğal mantar yüzyıllardır kullanılan geleneksel yöntemdir; vidalı kapak ise özellikle mantar kusuru riskini azaltmak amacıyla 1970’lerden itibaren geliştirilmiştir. İki yöntemin de kendine özgü avantajları ve tartışmalı yönleri vardır.
| Doğal mantar | Mantar meşesi (Quercus suber) kabuğundan; dünya üretiminin yaklaşık yarısı Portekiz’de |
| Aglomere mantar | Mantar granüllerinin birleştirilmesiyle; köpüklü şarap mantarları bu gruptadır |
| Sentetik tıpa | Plastik esaslı, mantar kusuru taşımaz |
| Vidalı kapak | Alüminyum kapak ve iç conta; en bilinen markası Stelvin |
| Açma | Mantar ve sentetik için tirbuşon; vidalı kapak elle açılır |
Doğal mantar tıpanın özellikleri nelerdir?
Doğal mantar, mantar meşesinin kabuğundan elde edilir. Ağaçlar ilk kez yaklaşık 25 yaşında soyulur ve sonraki hasatlar genellikle dokuz yılda bir yapılır. Şarap tıpaları, mantar üretiminin yaklaşık %60’sını oluşturur. Mantarın en çok tartışılan sorunu, şarapta küf, toprak veya mantar kokusuna yol açan “mantar kusuru”ur. Bu kusurun başlıca nedeni 2,4,6-trikloroanizol (TCA) adlı bileşiktir. Etkilenen şişe oranı için kaynaklarda farklı tahminler vardır: mantar sektörü yaklaşık %0,7–1,2 gibi bir oran verirken genel tahminler %1–5 arasında değişir. TCA, mahzen ekipmanı ve ahşap gibi başka kaynaklardan da bulaşabilir.
Vidalı kapak nasıl ortaya çıktı?
Stelvin markalı vidalı kapak, 1960’ların sonu ile 1970’lerin başında Fransız bir firma tarafından, Avustralyalı Yalumba şiraphanesinin talebiyle geliştirildi. 2000 yılında Avustralya’nın Clare Valley bölgesindeki bir grup Riesling üreticisi şaraplarının bir kısmını vidalı kapakla şişeledi. Bugün Avustralya ve Yeni Zelanda’da vidalı kapak en yaygın kapama yöntemidir. Buna karşın Valpolicella Classico gibi bazı menşe adları vidalı kapağı yasaklar.
Hangisi yaşlanmaya daha uygundur?
Bu konu uzmanlar arasında tartışmalıdır. Vidalı kapağın avantajları arasında mantar kusuru riskinin azalması, şişeler arası farklılığın düşük olması ve kolay açılıp kapanabilmesi sayılır. Eleştirenler ise vidalı kapaklı bazı şaraplarda indirgeme kaynaklı kükürtlü kokuların görülebileceğini ve on yıllarca yaşlanacak şaraplarda uzun vadeli etkilerin henüz yeterince bilinmediğini belirtir. Mantarın zamanla çok az miktarda oksijen geçirmesinin yaşlanmaya katkı sağlayıp sağlamadığı da tartışılmaya devam etmektedir. Kısacası kapak türü tek başına bir kalite göstergesi değildir.
Sık sorulan sorular
Vidalı kapak düşük kaliteyi mi gösterir?
Hayır. Kapak türü üreticinin tercihidir; bazı ülkelerde yüksek segment şaraplar da vidalı kapakla şişelenir.
Mantar tıpalı şişeler neden yatay saklanır?
Yatay saklama, mantarın şarapla temas ederek nemli kalmasına ve kurumamasına yardımcı olur. Vidalı kapaklı şişelerde böyle bir gereklilik yoktur.
Kaynak: Wikipedia – Screw cap (wine); Wikipedia – Cork taint; Wikipedia – Cork (material).
