Çavuş, Türkiye kökenli, beyaz taneli bir üzüm çeşididir ve en çok Bozcaada ile özdeşleşmiştir. Uzun süre öncelikle sofralık üzüm olarak tanınmış, son yıllarda Bozcaada’da beyaz şarap yapımında da kullanılmaya başlanmıştır. Şarapları genellikle düşük asiditeli, yarı aromatik ve gençken tüketilen bir tarzda tanımlanır.
| Renk | Beyaz (yeşilimsi altın taneler; pembe taneli bir mutasyonu da bilinir) |
| Köken | Türkiye; başlıca Bozcaada (Çanakkale) |
| Gövde | Hafif-orta |
| Asidite | Genellikle düşük |
| Aromalar | Çiçeksi notalar, limon ve narenciye |
| Servis | Genellikle 8–10 °C |
| Eşleşme | Hafif mezeler, zeytinyağlılar, beyaz peynir, ızgara balık |
Çavuş üzümünün kökeni nedir?
Çavuş’un kökeni ve yayılışı hakkında birden fazla görüş bulunur. Yaygın bir rivayete göre üzüm, 17. yüzyılda bir seferden dönen bir Osmanlı çavuşu tarafından Hicaz bölgesinden getirilmiş ve adını buradan almıştır. Kaynaklarda, III. Ahmed döneminde 1720’de Fransa’ya gönderilen asmaların Versailles’a ulaştığı ve çeşidin orada “Parc de Versailles” adıyla anıldığı da aktarılır. Bu yaygınlık nedeniyle Çavuş, Yunanistan’da Tsaousi, Fransa’da Chaouch Blanc, Romanya’da Ceauș Alb gibi pek çok eş adla bilinir.
Türkiye’de Bozcaada, Çanakkale çevresi, Marmara ve İç Anadolu’da yetiştirilir. 2020 yılında Bozcaada Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nin başvurusuyla “Bozcaada Çavuş Üzümü” adıyla Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan coğrafi işaret tescili almıştır.
Çavuş sofralık mı, şaraplık mı?
Çavuş öncelikle bir sofralık üzüm olarak bilinir; iri ve dolgun taneleri nedeniyle uzun süre taze tüketim için yetiştirilmiştir. Çekirdeksiz çeşitlerin yaygınlaşmasıyla sofralık pazardaki payı azalmış, buna karşılık özellikle Bozcaada’da beyaz şarap yapımında kullanımı artmıştır. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’ndeki araştırmalar, adanın kısa mesafelerdeki farklı mevkilerinin (Ova, Çayır, Sulubahçe gibi) bile salkım yapısı ve olgunluk değerlerinde belirgin farklar yarattığını göstermiştir.
Çavuş şarabı nasıl bir karaktere sahiptir?
Kaynaklar Çavuş şaraplarını genel olarak şöyle tanımlar:
- Düşük asidite ve yumuşak bir içim
- Çiçeksi ağırlıklı, limonla desteklenen yarı aromatik bir burun
- Uzun yıllandırmaya uygun olmayan, gençken değerlendirilen bir yapı
Bazı yorumcular aromatik burnun damakta aynı yoğunlukta sürmediğini belirtir; bu nedenle Çavuş şarapları çoğunlukla hafif ve taze bir beyaz tarzı olarak konumlanır. Adada Vasilaki ile birlikte geleneksel beyaz üzümler arasında sayılır.
Sık sorulan sorular
Bozcaada Çavuşu coğrafi işaretli mi?
Evet. “Bozcaada Çavuş Üzümü” 2020 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.
Çavuş şarabı yıllandırılır mı?
Genellikle hayır. Düşük asiditesi nedeniyle yıllandırmaya uygun görülmez ve gençken tüketilen bir tarz olarak bilinir.
Çavuş ile Yunan Tsaousi aynı üzüm mü?
Çavuş, Yunanistan’da Tsaousi adıyla da bilinir; ancak Kefalonya adasında aynı adı taşıyan ayrı bir Yunan çeşidi vardır ve DNA analizleri bu ikisinin akraba olmadığını göstermiştir.
Kaynak: Wikipedia – Çavuş (grape); wein.plus Glossary – Cavus; Cumhuriyet – Bozcaada çavuş üzümü tescillendi; ÇOMÜ Açık Erişim – Bozcaada Çavuşu araştırması.
