Hasandede, İç Anadolu’da, Ankara’nın doğusundaki Kırıkkale ilinde yetişen, Türkiye kökenli beyaz bir üzüm çeşididir. Uzun süre ağırlıklı olarak sofralık ve pekmezlik kullanılmış, son yıllarda tek çeşit beyaz şaraplarla yeniden ilgi görmeye başlamıştır. Şarapları genellikle dolgun gövdeli, çiçek ve narenciye notaları taşıyan beyazlar olarak tanımlanır.
| Renk | Beyaz (olgunlukta altın yeşili-sarı, kahverengi beneklerle) |
| Köken | Türkiye, Kırıkkale (İç Anadolu) |
| Gövde | Orta-dolgun |
| Asidite | Orta |
| Aromalar | Beyaz çiçekler, narenciye, portakal kabuğu, yeşil elma, armut |
| Servis | Genellikle 9–12 °C |
| Eşleşme | Tavuk ve hindi yemekleri, zeytinyağlılar, yağlı peynirler, Anadolu mutfağının hafif tabakları |
Hasandede üzümü nereden gelir?
Hasandede’nin Kırıkkale’de, başkent Ankara’ya yakın bir bölgede ortaya çıktığı düşünülür; adı “Hasan Dede” anlamına gelir. Ampelografi kaynaklarında Hasandede Beyazı olarak da anılır ve Ahmet Bey, Aseri gibi eş adları kaydedilmiştir. 2005 yılında yapılan bir DNA analizi Hasandede’nin Aseri çeşidiyle özdeş olduğunu, artık yetiştirilmeyen Sungurlu çeşidiyle ise ebeveyn-yavru ilişkisi bulunduğunu ortaya koymuştur. Hasandede Siyahı adında kırmızı bir çeşit de vardır, ancak ikisi arasındaki ilişki bilinmemektedir.
Hasandede asmasının özellikleri nelerdir?
- Orta iri, ince kabuklu taneler; başlangıçta parlak yeşil, tam olgunlukta altın yeşili-sarı renk ve kahverengi benekler
- Orta dönemde olgunlaşma
- Kaynaklara göre çeşitli asma hastalıklarına karşı dayanıklılık
Üzüm, geleneksel olarak sofralık tüketim ve pekmez yapımında kullanılmıştır.
Hasandede şarabı nasıl bir karaktere sahiptir?
Uluslararası başvuru kitabı Wine Grapes (2012), Hasandede’yi alkolü yüksek, sade nitelikte beyaz şaraplar veren bir çeşit olarak tanımlamıştır. Ancak daha yeni değerlendirmeler, İç Anadolu’daki bazı üreticilerin tek çeşit örnekleriyle bu tablonun değiştiğini belirtir. Günümüzde Hasandede şarapları genellikle şöyle tarif edilir:
- Dolgun bir gövde
- Çiçeksi ve narenciye ağırlıklı bir burun
- Portakal kabuğu, yeşil elma ve armut notaları
Bazı üreticiler bu üzümü amforada, kabuk temaslı yöntemlerle de işlemektedir; bu da Hasandede’nin farklı tarzlara uyum sağlayabildiğini gösterir.
Sık sorulan sorular
Hasandede hangi ilde yetişir?
Esas olarak Ankara’nın doğusundaki Kırıkkale ilinde yetiştirilir ve İç Anadolu’nun yerli beyaz üzümleri arasında sayılır.
Hasandede yalnızca şaraplık mı?
Hayır. Geleneksel olarak sofralık ve pekmezlik kullanılır; şarap yapımında kullanımı son yıllarda öne çıkmıştır.
Hasandede ile Aseri aynı üzüm mü?
2005 tarihli DNA analizine göre Hasandede, Aseri çeşidiyle genetik olarak özdeştir.
Kaynak: wein.plus Glossary – Hasandede Beyazi; The Quirky Cork – Hasandede; Habertürk HT Gastro – Yerli üzüm çeşitleri.
