Köpüklü şarap, içinde çözünmüş karbondioksit bulunan ve şişe açıldığında kabarcık veren şaraptır. Kabarcıklar çoğunlukla ikinci bir fermantasyonla elde edilir; bu fermantasyonun şişede mi yoksa basınçlı tankta mı yapıldığı, Şampanya ve Cava ile Prosecco arasındaki temel farkı oluşturur.
| Şampanya | Fransa, Champagne bölgesi; Chardonnay, Pinot Noir ve Meunier; geleneksel (şişede ikinci fermantasyon) yöntem; tortu üzerinde en az 15 ay, rekolteli şaraplarda en az 36 ay |
| Cava | İspanya, DO Cava (üretimin çoğu Katalonya, Penedès çevresi); Macabeo, Xarel·lo, Parellada; geleneksel yöntem; tortu üzerinde en az 9 ay (Reserva 18, Gran Reserva 30 ay) |
| Prosecco | Kuzeydoğu İtalya, özellikle Veneto; en az %85 Glera; tank (Charmat) yöntemi |
| Diğer örnekler | Crémant (Fransa’da Champagne dışında geleneksel yöntem), Sekt (Almanya), pét-nat (atasal yöntem) |
Köpüklü şarap nasıl üretilir?
Kaynaklarda dört ana yöntem tanımlanır:
- Geleneksel yöntem (méthode traditionnelle): Önce sakin bir baz şarap yapılır. Şişeye maya, besin ve şeker (tirage) eklenir; şişede ikinci fermantasyon başlar ve oluşan karbondioksit şarapta hapsolur. Şişeler yavaşça baş aşağı çevrilerek tortu boyunda toplanır (remuage), dondurulan tortu tıpası atılır (dégorgement) ve şişe şekerli bir şarapla tamamlanır (dosage).
- Tank (Charmat) yöntemi: İkinci fermantasyon kapalı, basınca dayanıklı paslanmaz çelik tanklarda yapılır; şarap süzülüp basınç altında şişelenir. Daha düşük maliyetlidir ve meyveli aromaları öne çıkarır.
- Atasal yöntem (méthode ancestrale): İlk fermantasyon şişede tamamlanır; klasik anlamda dégorgement ve dosage yapılmaz. Pét-nat olarak da bilinir. Kaynaklara göre 1531’e uzanan Blanquette de Limoux bilinen en eski köpüklü şaraplardandır.
- Karbonasyon: Karbondioksit sakin şaraba doğrudan eklenir. Kabarcıklar daha iri ve kısa ömürlüdür; AB’de bu şaraplar ayrı biçimde etiketlenir.
Şampanya, Prosecco ve Cava arasındaki fark nedir?
Fark üç noktada toplanır: köken, üzüm ve yöntem. Şampanya ile Cava şişede ikinci fermantasyonla yapılır ve tortu üzerinde uzun süre bekletilir; bu süreç ekmek, brioş ve kavrulmuş kuruyemiş gibi notalar verebilir. Prosecco ise tank yönteminde üretildiği için genellikle daha taze, armut ve beyaz çiçek gibi birincil meyve aromalarıyla tanınır. “Şampanya” adı koruma altındaki bir köken adıdır; yalnızca Fransa’nın Champagne bölgesinde kurallara uygun üretilen şaraplar bu adı taşıyabilir.
Köpük düzeyi ve tatlılık nasıl belirlenir?
AB sınıflandırmasında “köpüklü” adı 3 barın üzerinde basınca sahip şaraplar için kullanılır; yaklaşık 1–2,5 bar aralığındakiler yarı köpüklüdür (İtalyanca frizzante, Fransızca pétillant). Tatlılık düzeyi ise büyük ölçüde dosage ile ayarlanır ve etikette Brut Nature, Extra Brut, Brut, Demi-Sec gibi terimlerle gösterilir. Bu terimler sek, dömisek ve tatlı farkı sayfasında ayrıca açıklanır.
Sık sorulan sorular
Her köpüklü şarap şampanya mıdır?
Hayır. Şampanya yalnızca Champagne bölgesinin köken adıdır. Fransa’nın diğer bölgelerinde aynı yöntemle yapılan şaraplar genellikle crémant adıyla anılır.
Şampanyayı Dom Pérignon mu icat etti?
Kaynaklara göre hayır. Şişede fermantasyon Limoux’da 1531’den beri biliniyordu; Dom Pérignon’un o dönemde kusur sayılan köpürmeyi azaltmaya çalıştığı aktarılır.
Prosecco neden Şampanya’dan farklı tat verir?
Farklı üzümden (Glera) yapılır ve ikinci fermantasyon tankta gerçekleşir; tortu üzerinde uzun yıllandırma olmadığı için tortu kaynaklı aromalar genellikle daha azdır.
Kaynak: Wikipedia – Sparkling wine production; Wikipedia – Traditional method; Vinissimus – Cava, Champagne and Prosecco.
