Şarabın alkol oranı, içindeki etil alkol hacminin toplam hacme oranıdır ve 20 °C’de ölçülerek “hacimce yüzde” (% vol, ABV) olarak ifade edilir. Sofra şaraplarının çoğu yüzde 12,5 ile 14,5 arasındadır; genel aralık ise kaynaklara göre yaklaşık yüzde 5,5 ile 16 arasında değişir. Alkol eklenerek güçlendirilen likör şarapları AB mevzuatında yüzde 15–22 aralığında tanımlanır.
| Birim | Hacimce yüzde (% vol), 20 °C’de |
| Hafif ve yarı tatlı beyazlar | Tipik olarak % 8–11 |
| Kuru beyaz ve roze şaraplar | Tipik olarak % 11–13,5 |
| Kırmızı şaraplar | Tipik olarak % 12,5–15 |
| Köpüklü şaraplar | Tipik olarak % 11–12,5 |
| Likör şarapları | % 15–22 (AB tanımı) |
| Etiket toleransı (AB) | ± 0,5 % vol; bazı türlerde ± 0,8 % vol |
Şaraptaki alkol nasıl oluşur?
Alkol, fermantasyon sırasında mayaların üzüm şırasındaki şekeri etil alkol ve karbondioksite dönüştürmesiyle oluşur. Bu nedenle şarabın alkol düzeyi büyük ölçüde hasat anında üzümdeki şeker miktarına bağlıdır: sıcak iklimlerde ve geç hasatta olgunlaşan üzümler daha yüksek alkollü şaraplar verir. Şarap mayaları genellikle yüzde 14–18 alkole kadar çalışabilir. Fermantasyon tüm şeker tükenmeden durdurulursa şarapta kalıntı şeker kalır ve alkol daha düşük olur; bu, sek ve tatlı şaraplar arasındaki farkın da temelidir.
Alkol oranı nasıl ölçülür?
Üretim sırasında olası alkol, fermantasyon öncesi ve sonrası şıranın yoğunluğunun hidrometreyle ölçülmesi ve aradaki farkın ampirik formüllerle alkole çevrilmesiyle tahmin edilir. Bitmiş şarapta ise laboratuvarlarda yaygın yöntem, alkolün damıtmayla ayrılması ve elde edilen sıvının yoğunluğunun 20 °C’de ölçülmesidir; yoğunluk değeri, su–etanol karışımları için yayımlanmış tablolar yardımıyla hacimce yüzdeye dönüştürülür. Sıcaklık sabit tutulur, çünkü sıvıların hacmi sıcaklıkla değişir.
Etiketteki alkol değeri ne kadar kesindir?
AB’nin 2019/33 sayılı Yönetmeliği’ne göre gerçek alkol derecesi etikette tam ya da yarım birimlerle, “% vol” simgesiyle gösterilir ve analizle bulunan değerden en fazla 0,5 % vol farklı olabilir. Şişede üç yıldan uzun süre bekletilmiş menşe adlı şaraplar, köpüklü ve yarı köpüklü şaraplar ile likör şaraplarında bu tolerans 0,8 % vol’dür. Etiketteki bu bilginin nasıl okunacağı Şarap Etiketi Nasıl Okunur? yazısında ele alınır.
Sık sorulan sorular
“Derece” ile “% vol” aynı şey midir?
Günlük dilde şarabın “derecesi” denildiğinde genellikle hacimce alkol yüzdesi kastedilir. Örneğin “13 derece” ifadesi, 20 °C’de ölçülen % 13 vol değerine karşılık gelir.
Likör şaraplarının alkolü neden daha yüksektir?
Bu şaraplarda fermantasyon sırasında ya da sonrasında üzüm kaynaklı damıtılmış alkol eklenir; bu işlem alkol oranını sofra şaraplarının üzerine çıkarır.
Kaynak: Wikipedia – Alcohol by volume; Yönetmelik (AB) 2019/33, Madde 44.
