Türkiye’de bazı şaraplık üzüm çeşitleri, yetiştikleri coğrafyayla bağlantılarını koruma altına almak için Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir. Kurumun Coğrafi İşaretler Portalı’nda Kalecik Karası, Elazığ Öküzgözü, Elazığ ve Diyarbakır Boğazkere, Denizli Çalkarası, Bornova Misket, Bozcaada Çavuş ve Avşa Ada Karası üzümleri tescilli olarak yer alır. Bu yazıda yalnızca portal kayıtlarından doğrulanan tesciller listelenmiştir.
| Kalecik Karası Üzümü (Ankara) | Tescil no 89 · 06.07.2007 · Mahreç işareti |
| Elazığ Öküzgözü Üzümü | Tescil no 108 · 06.03.2009 · Menşe adı |
| Elazığ Boğazkere Üzümü | Tescil no 416 · 11.02.2019 · Menşe adı |
| Bozcaada Çavuş Üzümü (Çanakkale) | Tescil no 497 · 02.06.2020 · Menşe adı |
| Denizli Çalkarası Üzümü | Tescil no 616 · 07.12.2020 · Menşe adı |
| Diyarbakır Boğazkere Üzümü | Tescil no 687 · 10.03.2021 · Menşe adı |
| Bornova Misket Üzümü (İzmir) | Tescil no 713 · 07.04.2021 · Menşe adı |
| Avşa Ada Karası Üzümü (Balıkesir) | Tescil no 1323 · 24.01.2023 · Menşe adı |
| Gökçealan Osmancık Üzümü (İzmir) | Tescil no 1459 · 25.08.2023 · Mahreç işareti |
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?
Türkiye’de coğrafi işaretler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında iki türde tescil edilir. Menşe adı, özelliklerini esas olarak ya da tamamen belirli bir coğrafi alanın doğal ve beşeri unsurlarından alan ve üretimin tüm aşamaları o alanda gerçekleşen ürünler için kullanılır. Mahreç işareti ise belirgin bir niteliği, ünü ya da diğer özellikleri bakımından bir yerle özdeşleşen ve üretim aşamalarından en az biri o alanda gerçekleşen ürünleri kapsar. Bu yapı, Avrupa’daki AOC, DOC ve DO gibi köken sistemleriyle benzer bir mantığa dayanır; ancak bu tesciller üzümü ürün olarak korur, bir şarap yönetmeliği işlevi görmez.
Tescilli üzümler hangi bölgelerle ilişkilidir?
- Kalecik Karası: Başvuru sahibi Kalecik Belediyesi; Ankara Kalecik yöresinin kırmızı üzümü.
- Öküzgözü ve Boğazkere: Elazığ ve Diyarbakır adına ayrı tesciller bulunur. Elazığ Boğazkere kaydında üzümün “şıralık ve şaraplık” olarak tüketildiği ve yüksek tanen içeriğiyle şarapçılıkta değerli olduğu belirtilir.
- Çalkarası: Başvuru sahibi Çal Ziraat Odası; kayıtta şarap üretiminde ve kurutmalık olarak kullanıldığı yazılıdır (Denizli).
- Bornova Misketi: Başvuru sahibi Bornova Belediyesi; Ege bölgesinin aromatik beyaz üzümü.
- Çavuş: Başvuru sahibi S.S. Bozcaada Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (Bozcaada).
- Adakarası: Başvuru sahibi Erdek Ticaret Odası. Aynı kurum adına 07.05.2025 tarihinde 1735 numaralı “Avşa Ada Karası Şarabı” mahreç işareti de tescil edilmiştir.
- Gökçealan Osmancık: Selçuk’a bağlı Gökçealan köyünde yetişen üzüm; kayıtta sofralık, kurutmalık ve şıralık kullanımın yanı sıra şaraplığa uygun olduğu belirtilir.
Tokat ve Erbaa adına Narince ile ilgili tesciller ise üzümü değil, salamura asma yaprağını kapsar.
Sık sorulan sorular
Coğrafi işaretli üzüm, şarabın da coğrafi işaretli olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Üzüm tescili üzümü korur; şarap için ayrı bir tescil gerekir. Portalda şarap olarak doğrulanan kayıt örneği Avşa Ada Karası Şarabı’dır.
Tescil kayıtlarına nereden ulaşılır?
Tüm kayıtlar, tescil belgeleriyle birlikte TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı’nda (ci.turkpatent.gov.tr) yayımlanır.
Kaynak: TÜRKPATENT – Kalecik Karası Üzümü; Elazığ Öküzgözü Üzümü; Elazığ Boğazkere Üzümü; Diyarbakır Boğazkere Üzümü; Denizli Çalkarası Üzümü; Bornova Misket Üzümü; Bozcaada Çavuş Üzümü; Avşa Ada Karası Üzümü; Avşa Ada Karası Şarabı; Gökçealan Osmancık Üzümü.
